TSMC, Çin nadir toprak mıknatısları içermeyen çip üretim ekipmanı arıyor

Neden şimdi?

Dünyanın en büyük çip üreticisi TSMC, fabrikalarında kullandığı otomasyon ekipmanlarının nadir toprak içermeyen motorlarla donatılıp donatılamayacağını tedarikçilerine soruyor. Reuters'ın 22 Ekim tarihli haberine göre amaç, Çin'in ihracat kontrollerinden kaynaklanabilecek üretim kesintilerini önlemek.

Bağımlılığın boyutu

Çip fabrikalarındaki endüstriyel makineler, neodimyum, disprozyum ve terbiyum gibi nadir toprak elementlerinden yapılan güçlü kalıcı mıknatıslara dayanıyor. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre Çin, küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık %70'ini elinde tutuyor. Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre ise rafinasyonun yaklaşık %90'ı ve TSMC'nin makinelerindeki bitmiş kalıcı mıknatısların yaklaşık %95'i de Çin kontrolünde.

Kontrollerin takvimi

Çin, Nisan 2025'te yedi orta ve ağır nadir toprak elementi ile bunlardan yapılan mıknatısları ihracat kontrolüne tabi tuttu. 9 Ekim 2025'te kapsam beş element, işleme teknolojisi ve ekipmanı ile yurt dışında üretilip %0,1'den fazla Çin kaynaklı nadir toprak içeren ürünlere genişletildi. Ekim genişlemesi daha sonra 10 Kasım 2026'ya kadar bir yıl süreyle askıya alındı; bu süre 90 gün daha uzatıldı.

Alternatifler ve sınırlar

Nadir toprak mıknatıs gerektirmeyen motor teknolojileri mevcut: elektromanyetik indüksiyonla tork üreten asenkron motorlar, anahtarlamalı relüktans motorlar ve nadir toprak yerine ferrit mıknatıs kullanan kalıcı mıknatıslı motorlar. Ancak bu seçenekler verimlilik, boyut, güç yoğunluğu ve hassasiyet açısından farklı ödünleşmeler getiriyor.

Çin dışı tedarik zinciri

Tayvan, ABD ile iş birliği içinde yerli nadir toprak üretim kapasitesi kurmaya çalışıyor. Tayvan hükümeti, Sanayi Teknoloji Araştırma Enstitüsü'nün (ITRI) üç yıl içinde ülkenin nadir toprak talebinin yaklaşık %50'sini karşılayabilecek bir pilot üretim hattı kurmasını destekliyor.